Tắm rừng (Shinrin-yoku) là phương pháp thư giãn có nguồn gốc từ Nhật Bản, khuyến khích con người hòa mình vào thiên nhiên thông qua các hoạt động như đi bộ dưới tán cây, hít thở không khí trong lành và cảm nhận âm thanh của rừng. Không chỉ mang lại cảm giác dễ chịu, phương pháp này còn được các nhà khoa học nghiên cứu về tác động đối với căng thẳng, huyết áp và hệ thần kinh tự chủ.
Vậy tắm rừng có những lợi ích gì, cơ sở khoa học ra sao và vì sao Nhật Bản trở thành quốc gia tiên phong trong lĩnh vực y học lâm nghiệp? Hãy cùng VJIIC tìm hiểu 4 sự thật đáng chú ý về phương pháp chăm sóc sức khỏe độc đáo này.
1. Tắm rừng Shinrin-yoku là gì? Vì sao con người cần kết nối với thiên nhiên?
Shinrin-yoku (森林浴), thường được dịch là “tắm rừng”, là khái niệm được Nhật Bản phổ biến từ năm 1982 nhằm khuyến khích người dân dành thời gian trải nghiệm môi trường rừng để nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần.
Khác với trekking hay leo núi thiên về vận động, tắm rừng chú trọng việc cảm nhận thiên nhiên bằng nhiều giác quan: ngắm nhìn màu xanh của cây cối, lắng nghe tiếng chim và tiếng nước chảy, cảm nhận làn gió, ngửi mùi hương tự nhiên và hít thở một cách thư thái.
Con người có thực sự thích nghi với môi trường tự nhiên?
Xét trên góc độ tiến hóa, tổ tiên loài người đã tồn tại và thích nghi với môi trường tự nhiên trong hàng triệu năm, trong khi quá trình đô thị hóa hiện đại diễn ra chủ yếu trong vài thế kỷ gần đây.
Sự tương phản này góp phần lý giải vì sao không gian xanh có thể mang lại cảm giác dễ chịu đối với nhiều người. Môi trường tự nhiên thường có ít tiếng ồn nhân tạo, ít tác nhân gây xao nhãng và tạo điều kiện để con người tạm rời xa áp lực công việc.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cơ thể con người được “lập trình” hoàn toàn cho rừng hoặc môi trường đô thị tất yếu gây bệnh. Tác động của thiên nhiên phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm điều kiện sống, mức độ căng thẳng, sức khỏe cá nhân và cách mỗi người trải nghiệm môi trường xung quanh.
2. Sự thật thứ nhất: Tắm rừng có thể giúp giảm căng thẳng và hỗ trợ điều hòa huyết áp
Một trong những hướng nghiên cứu nổi bật về Shinrin-yoku là ảnh hưởng của môi trường rừng đối với hệ thần kinh tự chủ và các chỉ số sinh lý liên quan đến căng thẳng.
Nhiều nghiên cứu về tắm rừng ghi nhận rằng việc dành thời gian trong môi trường tự nhiên có thể liên quan đến:
-
Giảm nhịp tim và huyết áp trong một số điều kiện nghiên cứu.
-
Tăng hoạt động của hệ thần kinh phó giao cảm, vốn liên quan đến trạng thái nghỉ ngơi và thư giãn.
-
Giảm hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, thường tăng lên khi cơ thể chịu áp lực.
-
Giảm nồng độ cortisol, một hormone có vai trò quan trọng trong phản ứng với căng thẳng, ở một số nhóm người tham gia nghiên cứu.
Giáo sư Yoshifumi Miyazaki, chuyên gia nghiên cứu về tác động của môi trường tự nhiên đối với sức khỏe, là một trong những nhà khoa học có đóng góp đáng kể trong lĩnh vực này.
Các nghiên cứu của ông và cộng sự đã góp phần làm rõ mối liên hệ giữa việc đi bộ trong rừng với những thay đổi về sinh lý so với hoạt động tương tự trong môi trường đô thị.
Tắm rừng có giúp huyết áp trở về mức bình thường?
Một số nghiên cứu đã ghi nhận sự thay đổi huyết áp sau khi người tham gia trải nghiệm môi trường rừng. Tuy nhiên, mức độ thay đổi không giống nhau ở tất cả mọi người và còn phụ thuộc vào huyết áp ban đầu, thời gian trải nghiệm, cường độ vận động cũng như điều kiện thực nghiệm.
Vì vậy, chưa nên kết luận rằng tắm rừng có khả năng tự động đưa huyết áp cao hoặc thấp về mức bình thường.
Điểm cần lưu ý: Tắm rừng có thể là hoạt động hỗ trợ thư giãn và chăm sóc sức khỏe, nhưng không thay thế thuốc điều trị, việc theo dõi huyết áp hoặc tư vấn của bác sĩ.
3. Sự thật thứ hai: Lợi ích thư giãn có thể không kết thúc ngay khi rời khỏi rừng
Một câu hỏi thường gặp là liệu tác dụng của tắm rừng có biến mất ngay sau khi trở lại môi trường làm việc hay không.
Các nghiên cứu về Shinrin-yoku cho thấy một số thay đổi sinh lý và tâm lý tích cực có thể tiếp tục được ghi nhận sau trải nghiệm, tùy thuộc vào đối tượng nghiên cứu và phương pháp đánh giá.
Những thay đổi được quan tâm bao gồm:
-
Hệ thần kinh: Hỗ trợ chuyển cơ thể từ trạng thái căng thẳng sang trạng thái thư giãn.
-
Hệ tim mạch: Có thể góp phần làm giảm nhịp tim và huyết áp trong một số điều kiện.
-
Phản ứng căng thẳng: Một số nghiên cứu ghi nhận sự giảm nồng độ cortisol trong nước bọt.
-
Sức khỏe tinh thần: Có thể cải thiện tâm trạng, giảm cảm giác mệt mỏi và tạo điều kiện phục hồi sự chú ý.
Tuy nhiên, thời gian duy trì những tác động này chưa được xác định thống nhất. Không nên khẳng định rằng mọi người đều có thể duy trì huyết áp ổn định trong 3–5 ngày sau một lần tắm rừng nếu chưa có bằng chứng phù hợp cho đúng nhóm đối tượng và điều kiện nghiên cứu.
Làm thế nào để đưa tắm rừng vào cuộc sống hằng ngày?
Không nhất thiết phải đến một khu rừng lớn hoặc thực hiện những chuyến đi dài. Bạn có thể bắt đầu bằng những hoạt động đơn giản:
-
Đi bộ chậm từ 15–30 phút tại công viên hoặc khu vực có nhiều cây xanh.
-
Hạn chế sử dụng điện thoại trong thời gian trải nghiệm.
-
Chú ý đến âm thanh, mùi hương và cảnh vật xung quanh.
-
Hít thở tự nhiên, không cố gắng hít quá sâu hoặc nín thở.
-
Duy trì thói quen thường xuyên thay vì chỉ thực hiện khi đã quá căng thẳng.
Thời lượng trên là gợi ý thực hành linh hoạt, không phải phác đồ điều trị được áp dụng chung cho mọi người.
4. Sự thật thứ ba: Nhật Bản phát triển tắm rừng thành một lĩnh vực nghiên cứu khoa học
Nhật Bản là một trong những quốc gia tiên phong trong việc nghiên cứu và phát triển Shinrin-yoku thành hoạt động chăm sóc sức khỏe có cơ sở khoa học.
Thuật ngữ này được phổ biến từ năm 1982. Đến năm 1990, các nghiên cứu thực nghiệm về tác động sinh lý của việc tiếp xúc với môi trường rừng bắt đầu được triển khai, trong đó có những nghiên cứu đánh giá cortisol trong nước bọt.
Sau đó, các nhóm nghiên cứu tại Nhật Bản tiếp tục khảo sát những yếu tố có thể ảnh hưởng đến sức khỏe khi con người tiếp xúc với thiên nhiên, chẳng hạn như:
-
Đặc điểm cảnh quan và mật độ cây xanh.
-
Âm thanh và mùi hương trong môi trường rừng.
-
Thời gian đi bộ và mức độ vận động.
-
Thay đổi của nhịp tim, huyết áp và các chỉ số sinh lý.
-
Cảm nhận chủ quan về tâm trạng, sự thư giãn và mệt mỏi.
Giáo sư Yoshifumi Miyazaki là một trong những chuyên gia nổi bật trong lĩnh vực này. Các công trình nghiên cứu của ông góp phần thúc đẩy việc đánh giá trải nghiệm thiên nhiên bằng những phương pháp đo lường sinh lý thay vì chỉ dựa trên cảm nhận cá nhân.
Tắm rừng có phải là một phương pháp điều trị y khoa?
Cần phân biệt giữa hoạt động chăm sóc sức khỏe hỗ trợ và phương pháp điều trị bệnh.
Tắm rừng hiện được nghiên cứu chủ yếu dưới góc độ sức khỏe dự phòng, giảm căng thẳng và cải thiện sức khỏe tinh thần. Mặc dù một số kết quả nghiên cứu rất đáng chú ý, bằng chứng hiện có vẫn có những hạn chế như cỡ mẫu nhỏ, thời gian theo dõi ngắn, khác biệt trong thiết kế nghiên cứu và khó khăn khi tách riêng tác động của môi trường rừng khỏi vận động thể chất.
Do đó, Shinrin-yoku không nên được xem là phương pháp chữa khỏi bệnh hoặc thay thế các can thiệp y khoa đã được chứng minh hiệu quả.
5. Sự thật thứ tư: Nhật Bản có nhiều địa điểm nổi tiếng với trải nghiệm tắm rừng
Một điểm đặc biệt của mô hình tắm rừng tại Nhật Bản là sự kết hợp giữa tài nguyên thiên nhiên, nghiên cứu sức khỏe và phát triển du lịch địa phương.
Dưới đây là một số địa điểm thường được nhắc đến khi tìm hiểu về trải nghiệm rừng tại Nhật Bản.
Rừng tự nhiên Akasawa, tỉnh Nagano
Akasawa nổi tiếng với những cánh rừng cây bách Nhật Bản và cảnh quan xanh mát. Đây là địa điểm có lịch sử gắn liền với sự phát triển của hoạt động tắm rừng tại Nhật Bản, phù hợp với những người muốn đi bộ giữa thiên nhiên và tận hưởng không gian yên tĩnh.
Okutama, Tokyo
Okutama nằm ở khu vực phía tây Tokyo, nổi bật với núi rừng, sông suối và nhiều tuyến đường đi bộ. Đây là lựa chọn đáng cân nhắc cho những người muốn trải nghiệm thiên nhiên trong chuyến đi từ thủ đô.
Chizu, tỉnh Tottori
Chizu sở hữu cảnh quan rừng và không gian nông thôn đặc trưng. Khu vực này gắn với các hoạt động trải nghiệm thiên nhiên và những chương trình thúc đẩy sức khỏe thông qua môi trường rừng.
Tsubetsu, Hokkaido
Tsubetsu mang đến trải nghiệm thiên nhiên theo mùa với rừng, núi và cảnh quan đặc trưng của Hokkaido. Du khách có thể tìm hiểu các hoạt động ngoài trời phù hợp với điều kiện thời tiết và thể lực.
Khi lựa chọn địa điểm tắm rừng, du khách nên tìm hiểu trước về độ khó của tuyến đường, thời tiết, phương tiện di chuyển và các dịch vụ hỗ trợ tại địa phương. Việc một khu vực nổi tiếng với tắm rừng không đồng nghĩa mọi hoạt động tại đó đều là liệu pháp y khoa đã được chứng nhận.
6. Những ai có thể trải nghiệm tắm rừng và cần lưu ý điều gì?
Tắm rừng có thể phù hợp với nhiều người muốn thư giãn, tăng cường vận động nhẹ nhàng và dành thời gian trong không gian xanh.
Một số đối tượng có thể cân nhắc hoạt động này gồm:
-
Người thường xuyên chịu áp lực công việc.
-
Người làm việc văn phòng, ít vận động.
-
Người muốn cải thiện thói quen sinh hoạt và dành thời gian cho sức khỏe tinh thần.
-
Gia đình muốn kết hợp du lịch thiên nhiên với hoạt động ngoài trời.
Tuy nhiên, người có bệnh tim mạch, hạn chế vận động hoặc bệnh lý cần theo dõi đặc biệt nên lựa chọn cường độ hoạt động phù hợp và tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần thiết.
Ngoài ra, cần tránh địa hình nguy hiểm, chú ý nguy cơ dị ứng, côn trùng và thay đổi thời tiết. Người có huyết áp thấp hoặc dễ chóng mặt cũng nên tránh đi bộ một mình tại khu vực rừng sâu, đặc biệt khi thời tiết nóng hoặc cơ thể đang mệt mỏi.
7. Kết luận: Tắm rừng – kết nối thiên nhiên, chăm sóc sức khỏe chủ động
Tắm rừng Shinrin-yoku là một ví dụ tiêu biểu cho cách Nhật Bản kết hợp trải nghiệm thiên nhiên với nghiên cứu khoa học nhằm tìm hiểu những yếu tố hỗ trợ sức khỏe con người.
Các nghiên cứu cho thấy việc dành thời gian trong môi trường rừng có thể giúp giảm căng thẳng và tạo ra những thay đổi tích cực ở một số chỉ số sinh lý. Dù vậy, hiệu quả không giống nhau ở mọi người và tắm rừng không thể thay thế việc khám, chẩn đoán hay điều trị y khoa.
Trong cuộc sống hiện đại, dành thời gian đi bộ dưới tán cây, lắng nghe âm thanh tự nhiên và tạm rời xa màn hình điện tử có thể là một cách đơn giản để xây dựng lối sống cân bằng hơn.
VJIIC – Công ty Cổ phần Hợp tác Y tế Việt Nam Nhật Bản luôn quan tâm đến những tiến bộ khoa học và các xu hướng chăm sóc sức khỏe tại Nhật Bản, góp phần cung cấp thông tin tham khảo để người Việt Nam có thêm góc nhìn về các phương pháp chăm sóc sức khỏe trên thế giới.
Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị của nhân viên y tế.
VJIIC
